Gazowe łupki „robią karierę” w mediach – ostatnio nawet politycy mówią o nich jako o energetycznym rarytasie i szansie na uniezależnienie się od rosyjskiego rynku na cenny surowiec. Ale gaz pozyskiwać można nie tylko ze złóż, czy łupków, a po prostu z węgla. Pomysł wcale nie jest nowy, bo znany już od stu lat. Chodzi o zgazowanie węgla pod ziemią. Co tam łupki! – mówią optymiści, podkreślając, że zgazowanie da niewspółmiernie większe efekty. Jednak sprawa tylko z pozoru wydaje się prosta.

Ogółem na świecie istnieje około 170 instalacji służących do zgazowania węgla, a w Polsce z tej technologii chcą skorzystać m.in. Zakłady Azotowe w Puławach i Kędzierzynie.

Generalnie, zgazowanie odbywa się na głębokościach, z których węgla nie opłaca się wydobywać, jednak trwają już eksperymenty z reaktorami na powierzchni. I tu właśnie w przypadku Polski pojawiłby się problem z wydobyciem węgla z kopalni głębinowych. Byłoby ono kosztowne.

70% węgla kamiennego na świecie znajduje się w złożach głębinowych. Zdaniem specjalistów najlepszym rozwiązaniem byłoby zgazowanie węgla w złożu. Eksperymenty z takim rodzajem zgazowania trwają już od stu lat. Oględnie mówiąc chodzi o przewiercenie złoża, zapalenie go z jednej strony i wtłaczanie czynników zgazowujących takich jak powietrze, tlen, czy para wodna. Gaz wysysany jest drugim otworem. Szkopuł w tym, że jak dotąd nikomu na masową skalę nie opłaca się przeprowadzać takich zabiegów.

Jednak w grę wchodzić może nie tylko gaz ziemny, a również i wodór. Pozyskiwaniu tego pierwiastka służy projekt HUGE, czyli Hydrogen Oriented Underground Coal Gasification for Europa – metoda finansowana przez unijny Fundusz Badawczy Węgla i Stali oraz przez rządy i instytuty naukowe Polski, Holandii, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Czech, Belgii i Ukrainy. Badania przeprowadzano również w Polsce w latach 60-tych ubiegłego wieku, ale zarzucono je na rzecz taniego gazu z ZSRR.

Polska nadal eksperymentuje ze zgazowaniem. Dobrym przykładem może być trwający 2 tygodnie eksperyment w kopalni Barbara, prowadzony w złożu 30 m pod ziemią, z ok. 15 ton węgla uzyskano blisko 60 000 m sześc. gazu o parametrach zbliżonych do używanego przed laty gazu koksowniczego. Gaz płonął w pochodni na powierzchni, ale gdyby go uchwycić, wystarczyłby na ogrzanie przez rok 10 domków jednorodzinnych. – Nie był najwyższej jakości, ale naszym głównym celem było zapanowanie nad podziemnym procesem. – mówi prof. Dubiński.

Pomysł nie jest więc zarzucany, a to dobrze, gdyż zdaniem naukowców w porównaniu z efektywnością metody, używanie węgla jako paliwa i opału (jak to w Polsce ma miejsce obecnie) jest barbarzyństwem.
To jeszcze nie wszystko. Z procesem wiąże się też wytwarzanie ciepła. W Chinach rury nagrzewały się do temperatury 90-120° C. A przecież to ciepło można w jakiś sposób spożytkować.

Jak widać, do tego żeby proces zgazowania był opłacalny i efektywny droga jest dość długa i kręta. Ale chyba warto.

Artur Wielgus

Na podstawie: Jan Dziadul, Gaz z węgla płynie